Wie het geld beheert, heeft de macht

Op donderdag 14 maart vond het vijfde Kunst Voor Klimaat debat plaats. Deze keer tijdens OFF, het Opera Forward Festival, gehouden in het Nationale Opera & Ballet. Het debat was wederom onder leiding van Teun van de Keuken. Terwijl het vorige debat voornamelijk ging over publieke cultuurfondsen, stond deze keer de rol van de private cultuurfondsen centraal.

Ongeveer 80% van de gesubsidieerde culturele instellingen is gedeeltelijk afhankelijk van deze private fondsen, waardoor zij aanzienlijke invloed kunnen uitoefenen op de culturele sector. Welke rol spelen deze fondsen in het bevorderen van duurzaamheid binnen de sector? Moeten ze duurzaamheid als voorwaarde stellen voor financiële bijdragen? En hoe duurzaam is het geld eigenlijk dat afkomstig is van deze fondsen?

Moderator Teun van de Keuken leidde het debat tussen Henk Christophersen (Directeur/Bestuurder Fonds 21), Joran de Boer (Zakelijk Directeur van theatergezelschap Peergroup), en Dennis van der Putten (Chief Sustainability Officer bij vermogensbeheerder Cardano), aan de hand van twee stellingen:

1.       Private Fondsen zouden duurzaamheid verplicht moeten stellen in projectaanvragen.

2.       Elk privaat fonds moet volledig groen en sociaal beleggen, zelfs als dat een kapitaalvermindering betekent.

Geen duurzaamheidseisen
Christophersen van Fonds21 gaf aan geen verplichtingen voor duurzaamheid te willen opleggen aan projectaanvragers. "Het is aan de culturele instellingen zelf om duurzaamheid te integreren in hun projectplannen. Als duurzaamheid echter hogere kosten met zich meebrengt, moeten aanvragers dit in hun begroting opnemen. We staan echter wel open om kosten voor duurzaamheid te vergoeden als het om een goed project gaat."

De Boer van Peergroup vroeg zich af wat dan een goed project definieert. "Wat artistiek gezien van ons wordt gevraagd, is subjectief. Ook het integreren van duurzaamheid binnen onze mogelijkheden is subjectief."

Van der Putten vindt dat je als fonds prima een aantal basiseisen neer kan leggen op het gebied van duurzaamheid. Dat is in het vermogensbeheer heel gangbaar.

De Boer legt uit dat duurzaam produceren duur is. In de praktijk betekent dit onder andere het vermijden van aggregaten en het aanbieden van vegetarische catering. Het beïnvloeden van de duurzaamheid van het reisgedrag van het publiek blijkt echter lastig. Peergroup kiest ervoor om minder en kleinere producties te maken.

Het blijft moeilijk om productioneel tot een andere werkwijze te komen, zonder alle kosten af te wentelen op de planeet.

Wie het geld heeft, heeft de macht
Het is voor Fonds21 niet duidelijk welke behoeften de instellingen hebben op het gebied van duurzaamheid. Om tot duurzaamheidseisen te komen, pleit Christophersen voor meer dialoog en een nauwe samenwerking met andere fondsen om gezamenlijk positieve impulsen te geven.

Een bezoeker uit het publiek pleit voor een eenvoudige lijst met duurzaamheidseisen voor bijvoorbeeld mobiliteit en gebouwbeheer. Maar volgens Christophersen is het niet zo eenvoudig, omdat iedere instelling anders is.

Eerlijke geldwijzer fondsen
De Boer merkte op dat het moeilijk is om precies te achterhalen hoe duurzaam het geld is dat fondsen verdelen. Het VSB Fonds is vrij transparant over hun beleggingen en duurzaamheidsthema's, maar dit is een uitzondering. Er zou een eerlijke geldwijzer moeten komen voor private cultuurfondsen, zodat culturele instellingen kunnen beslissen waar ze hun projecten willen aanvragen.

Kunnen instellingen geen druk uitoefenen op de fondsen? Van der Putten is optimistisch: "Voer een eerste screening uit op waar fondsen voor staan. Toon leiderschap als sector, dat geldt voor elke sector. We hebben meer bedrijven nodig die duurzaam worden, maar er wordt meer gevraagd naar rapporten dan naar acties. Regelgeving voor één sector is te beperkt; idealiter wordt dit door de overheid opgelegd."

ING als sponsor
Vanuit het publiek werd gevraagd wat de sprekers vinden van het feit dat ING Nationale Opera & Ballet sponsort. Van der Putten benadrukte dat geen enkel bedrijf geen negatieve impact heeft. “ING wordt afgewezen vanwege gas, maar ze hebben wel een duidelijk transitiepad naar verduurzaming en de rest van hun bedrijfsvoering is niet niet-duurzaam."

De grote omdenker
Tijdens het artistieke intermezzo werd geluisterd naar 4’33’’ van John Cage, uitgevoerd door Donneke Jansonius, als onderdeel van het project De Eeuwige Jeugd van Silbersee. Artistiek directeur Romain Bischoff koos voor Cage omdat hij een grootse omdenker was.

“Als we met 'onze' kunst de planeet niet meer willen beschadigen, zullen we ook onze ideeën over wat kunst is ter discussie moeten stellen", aldus Bischoff. "Duurzaamheid gaat niet alleen over elektrisch transport en vegetarische catering. Dat zijn belangrijke dingen, maar ze bevinden zich aan de rand van wat we doen. Als we echt willen omdenken, moeten we ook naar de kern durven kijken. Cage is daarin een lichtend voorbeeld. Hij stelde niet alleen de essentie van wat muziek is (klank) ter discussie, maar laat zien hoe je met het minimale grootse dingen kan doen.”

Met dank aan:
Teun van de Keuken - Moderator
Henk Christophersen - Directeur/bestuurder Fonds21
Dennis van der Putten - Chief Sustainability Officer Cardano
Joran de Boer - Zakelijk directeur Peergroup

Fotografie:
Rebekka Mell